Türkçe
Çocuğunuza Sorumluluk Bilinci Nasıl Kazandırabilirsiniz
Birçok veli çocuğunun daha sorumluluk sahibi olmasını ister. Özellikle 5. sınıfa geçişle birlikte bu beklenti biraz daha artar. Çünkü artık çocuklardan sadece derslerine katılmaları değil, aynı zamanda ödevlerini takip etmeleri, okul eşyalarını düzenlemeleri ve günlük görevlerini yerine getirmeleri de beklenir.
Ancak sorumluluk bilinci, bir çocuğa bir günde öğretilebilecek bir beceri değildir. Tıpkı okumayı veya bisiklet sürmeyi öğrenmek gibi zaman isteyen bir süreçtir. Bu süreçte ailelerin yaklaşımı ise belirleyici bir rol oynar.
Çocuğunuzun Yapabileceği İşleri Onun Yerine Yapıyor Olabilirsiniz
Birçok anne baba farkında olmadan çocuklarının sorumluluk almasını zorlaştırabiliyor.
Sabah aceleyle çantayı hazırlamak, unutulan ödevi tamamlamak ya da sürekli yapılması gerekenleri hatırlatmak ilk bakışta yardımcı olmak gibi görünse de uzun vadede farklı sonuçlar doğurabiliyor.
Çocuk zamanla şunu öğreniyor:
“Nasıl olsa biri benim yerime halleder.”
Oysa sorumluluk bilinci, çocukların yaptıkları seçimlerin sonuçlarını deneyimlemeleriyle gelişiyor.
Bazen unutulan bir defter veya eksik getirilen bir materyal, uzun nasihatlerden daha öğretici olabiliyor.
Çanta Hazırlamak Neden Önemlidir?
5.sınıfa başlayan öğrenciler için okul çantasını hazırlamak küçük bir görev gibi görünebilir. Ancak aslında bu görev planlama, dikkat ve öz denetim becerilerini geliştiren önemli bir alışkanlıktır.
Bazı aileler zaman kazanmak amacıyla çantayı kendileri hazırlamayı tercih eder. Fakat bu durumda çocuk sadece okula gitmiş olur; okul hazırlığının sorumluluğunu üstlenmez.
Çantasını kendi hazırlayan bir çocuk zamanla hangi ders için hangi materyalin gerekli olduğunu öğrenir. Hata yaptığında ise eksiklerini fark ederek bir sonraki gün için önlem almayı öğrenir.
Ödev Takibini Tamamen Aile Üstlenmemeli
Velilerin sık yaşadığı durumlardan biri de her akşam ödev kontrolü yapmaktır.
Elbette özellikle geçiş dönemlerinde rehberlik etmek önemlidir. Ancak ödev sorumluluğunun tamamen anne veya babaya ait hale gelmesi, çocuğun kendi görevlerini takip etmesini zorlaştırabilir.
Bazı evlerde şu konuşmalar sıkça yaşanır:
“Ödevin var mı?”
“Bilmiyorum.”
“Defterini getir bakalım.”
Bu döngü zamanla alışkanlık haline gelebilir.
Bunun yerine çocuğun kendi ödevlerini kontrol etmesine fırsat vermek, sorumluluk bilincinin gelişmesine katkı sağlar.
Küçük Görevler Büyük Kazanımlar Sağlar
Sorumluluk sadece okul başarısıyla ilgili değildir.
Odasını toplamak, kirli kıyafetlerini sepete bırakmak, masasını düzenlemek veya ev içinde küçük görevlere yardımcı olmak da aynı sürecin bir parçasıdır.
Çocuklar günlük yaşamın içinde sorumluluk aldıkça kendilerine olan güvenleri de artar.
Önemli olan verilen görevin yaşına uygun olmasıdır.
Yapamayacağı görevler vermek kadar hiçbir görev vermemek de gelişimi olumsuz etkileyebilir.
Hata Yapmasına İzin Vermek Gerekebilir
Birçok ebeveyn çocuğunun zorlanmasını istemediği için hatalarını önceden düzeltmeye çalışır.
Ancak sorumluluk duygusu çoğu zaman hatalarla birlikte gelişir.
Unutulan bir ödev, eksik getirilen bir kitap veya son dakikaya bırakılan bir çalışma bazen önemli öğrenme fırsatları yaratabilir.
Çocuk her hata yaptığında devreye girmek yerine, yaşanan durum üzerine birlikte konuşmak daha etkili olabilir.
“Bir dahaki sefere bunu nasıl farklı yapabiliriz?”
Bu soru çoğu zaman uzun eleştirilerden daha fazla işe yarar.
Sürekli Hatırlatmak Yerine Takip Etmesini Öğretin
Bazı çocuklar gün içinde yapılması gerekenleri unutabilir. Bu oldukça normaldir.
Önemli olan her şeyi hatırlatan kişi olmak değil, çocuğun kendi yöntemlerini geliştirmesine yardımcı olmaktır.
Küçük notlar, yapılacaklar listeleri veya haftalık planlar bu konuda destekleyici olabilir.
Amaç çocuğun anne veya babaya bağımlı hale gelmesi değil, zamanla kendi düzenini oluşturabilmesidir.
Sorumluluk ve Özgüven Birbirini Destekler
Çocuklar başarabildiklerini gördükçe kendilerine daha fazla güvenmeye başlarlar.
Kendi çantasını hazırlayan, ödevlerini takip eden veya günlük görevlerini yerine getiren bir öğrenci zamanla “Ben yapabiliyorum” duygusunu geliştirir.
Bu duygu sadece okul hayatında değil, ilerleyen yıllarda karşılaşacağı birçok zorlukta da ona yardımcı olur. Küçük Adımlarla Başlamak Daha Kalıcıdır
Bazı veliler çocuklarının bir anda tamamen düzenli ve planlı olmasını bekleyebilir.
Oysa sorumluluk alışkanlıkları küçük adımlarla gelişir.
İlk etapta yalnızca çantasını hazırlamak, ertesi hafta çalışma masasını düzenlemek gibi küçük görevlerle başlanabilir.
Çocuk başarı hissini yaşadıkça daha fazla sorumluluk almaya da açık hale gelir.
Bir anda çok fazla görev vermek ise çocukta baskı hissi oluşturabilir.
Çocukların Karar Vermesine Fırsat Tanıyın
Sorumluluk duygusunun gelişebilmesi için çocukların bazı konularda seçim yapabilmesi gerekir.
Hangi sırayla ders çalışacağına, ödevlerini ne zaman tamamlayacağına veya çalışma planını nasıl oluşturacağına dair küçük kararlar alabilmesi önemlidir.
Sürekli yönlendirilen çocuklar çoğu zaman kendi düzenlerini kurmakta zorlanabilir.
Yaşına uygun seçimler yapabilen çocuklar ise zamanla daha bağımsız hareket etmeyi öğrenir.
Sabırlı Olmak Sürecin En Önemli Parçasıdır
Sorumluluk bilinci bir haftada gelişmez.
Bazı günler çocuğunuz görevlerini unutabilir, plansız davranabilir veya tekrar hatalar yapabilir.
Bu durum gelişimin doğal bir parçasıdır.
Önemli olan her hatada kontrolü tamamen ele almak değil, çocuğun yeniden denemesine fırsat tanımaktır.
Sabırlı ve destekleyici bir yaklaşım çocukların zamanla kendi düzenlerini kurmalarını kolaylaştırır.
Sorumluluk bilinci kazandırmak, çocuklara sürekli görev vermekten çok onların yapabileceklerine inanmakla başlar.
Bazen işleri daha hızlı veya daha eksiksiz yapmak için müdahale etmek kolay gelebilir. Ancak çocukların öğrenebilmesi için denemeye, hata yapmaya ve sonuçlarını görmeye ihtiyaçları vardır.
5.sınıf dönemi, öğrencilerin kendi düzenlerini kurmaya başladıkları önemli bir süreçtir. Aileler rehberlik eden ancak tüm sorumluluğu üstlenmeyen bir yaklaşım sergilediklerinde çocuklar zamanla daha bağımsız, daha planlı ve daha özgüvenli bireyler haline gelebilirler.
Çünkü sorumluluk, anlatılarak değil; deneyimlenerek öğrenilen bir beceridir.
Özlem Ersül
ICF Yaşam & İlişki & Eğitim Koçu