Tuvalet eğitimi ne kadar sürer?

Tuvalet eğitimi ne kadar sürer?

Her çocuk farklıdır. Genellikle, önce bağırsak kontrolü sağlanır. İki yaş çocuğu tuvaletini bekletme becerisine sahip değildir. Çocuklar yaptıkları işlerle (oyunlarıyla) çok meşguldürler. Bu nedenle de tuvaletlerinin geldiğini önceden fark etmezler. Öğrenme aşamasında çok sayıda kazaların olması normaldir.

Mesane ve bağırsak kaslarının kontrolünü sağlamak, bu yaş çocuğu için büyük bir beceridir ve zaman zaman bazı sorunlar oluşur. Yatak ıslatma çocukluk çağında sık rastlanan bir durumdur ve kontrol yaşı genetik etkenlerle belirlenir. Çocuğunuzun altını ıslatmasına şaşırmadan önce önce, annenize kaç yaşında kuru kalmayı başardığınızı sorun! Çocuğunuz, büyük tuvalete geçmek istediğinde size söyleyecektir. Klozet adaptörü ve klozete ulaşabilmesi için bir basamak veya tabure sağlamak işinizi kolaylaştıracaktır. Lazımlıkta otururken yanında olmak, sohbet etmek onu rahatlatır. Anne, baba veya büyük kardeşlerin tuvaleti nasıl kullandıklarını göstermeleri de yararlı olur.

Tuvalet ve temizlik eğitimi neşeli bir oyuna dönüştürülerek verilmelidir. Çocukların yaşamında tuvalet eğitiminin önemli bir yeri vardır.
Çocuk ilk ciddi eğitimini tuvalet eğitimi olarak alır ve hemen hemen bedeninin bütün işlevleri işin içindedir. O, dikkatini toplamak,
vücudundan gelen sinyalleri önce anlamlandırmak sonra değerlendirmek, bu sinyallere göre tepki vermek ve ebeveynlerden yardım istemek gibi çok karmaşık bir işlemler zincirini öğrenmektedir. Hem zihinsel hem de bedensel olarak bir kontrol sağlama mekanizmasını oturtmaya çalışmak göründüğü kadar kolay değildir.

Çocukların gelişim süreçleri içinde en önemli ve aileleri en çok zorlayan dönüm noktalarından biridir tuvalet eğitimi. Çocuklarda tuvalet eğitimine başlamak için belirlenmiş kesin bir yaş yoktur. Kesin olan tek şey; çocuğun yeterli bedensel ve bilişsel olgunluğa ulaşmasını beklemek gerektiğidir. Bu olgunluğa ulaşmamış çocuklara verilecek tuvalet eğitimi ise eğitimden çok zorlama olacaktır. Yetişkin yaşlarında karşılaşılan çeşitli davranış sorunlarının en yaygın nedenlerinden biri de bu zorlamalardır. Kalıcı bir tuvalet eğitimi için çocuğun, yeterli düzeyde kas kontrolüne sahip olması gerektiğinden, eğitim verilirken kesinlikle zorlama ve baskı yoluna gidilmemelidir. Aksi takdirde çocuklarda ileri yaşlarda alt ıslatma, uyum ve davranış bozuklukları görülebilir.

Bir diğer konu da tuvalet eğitimi sırasında kullanılacak malzemelerin seçimidir. Bu seçimi mümkünse çocukla beraber yapmak ve onun beğendiği renk ve model seçimine dikkat etmek gerekir. Aileler ve çocuk açısından getirdiği kolaylıklar göz önüne alındığında klozet üzerine oturtulabilen merdivenli çocuk klozetleri çok işlevseldir. Çocuk kendi kendine çıkabilir, pantolonunu indirip kendi başına oturabilir.

Böylece çocuğunuz sadece size bağımlı olmadan önemli bir iş başarmanın mutluluğunu da yaşar. İşi kolaylaştıracak bir diğer yöntem, bu eğitim sırasında çocuğun gözlemleyeceği uygun bir model sunmaktır. Bu model anne, baba abi ya da abla gibi aile bireyleri olabilir ama model olacak kişi çocukla aynı cinsiyette olmalıdır. Çocuk modelle beraber tuvalete gitmeli ve onu izlemelidir. Bu gözlem, sözle anlatılamayacak pek çok talimatı anlamasını kolaylaştıracaktır. Çünkü çocuklar gördükleri değişik davranışları yapma eğilimindedirler. Dolayısıyla böyle bir modellemenin ardından hevesle aynı davranışı yapmak isteyeceklerdir. Bezi bıraktırmadan önce çocukla alışverişe çıkmak, cinsiyetine göre seveceği renkli, desenli iç çamaşırları almak çocuğu da işin içine katacağından onun için teşvik edici olacaktır.

Aynı şekilde bez ilk defa çıkarıldığında ve çamaşırlar ilk kez giyilmeye başlandığında bu, eğlenceli bir tören haline getirilebilir.

Anne-babalara öneriler…

Çocuğunuza tuvalet alışkanlığı kazandırırken dikkat etmeniz gereken bazı noktalar vardır. Bunlar:

• Çocuğunuza destek olmak ve tuvaletini yapabileceği konusunda cesaretlendirmek.

• Ona baskı yapmamak,

• Çocuğunuzun zorlandığını hissettiğinizde eğitime ara vermek ve birkaç ay sonra yeniden başlamak,

• Tuvalet eğitimini kardeş doğumu, okula başlama ya da taşınma gibi durumlarla aynı zamana getirmemeye özen göstermek,

• İdrar ve dışkısını lazımlık ya da tuvalete yaptığında sarılıp öpmek, sevdiği bir şeyle ödüllendirmek,

• Tuvaletini altına yaptığında kızmamak, cezalandırmamak. Bir dahaki sefere başarabileceği konusunda cesaretlendirmek,

• Tuvalet alışkanlığı kazandırılmaya başlamadan önce, anne-babanın bir planı olmalıdır. Eğitime ne zaman, nasıl başlanacağı, ne gibi
malzemelerin gerekli olduğu vb konuları önceden belirlemek,

• Çocuk tuvaletini yaptığında kakasından ve çişinden nefret etmesine neden olabilecek (ay ne pis, koktu vb) sözler söylememek,

• Çocuğun tuvalet eğitimindeki başarısı veya başarısızlığını, hiçbir zaman çocuğun zekasıyla eşdeğer tutmamak,

• Oyun oynadığı alana oturak konularak incelemesine ve oturağın kendine ait olduğunu anlamasına yardım etmek,

• Çocuğun günde bir kez giyinik olarak oturağa oturmasını sağlamak,

• Daha sonra çocuğun giysilerini çıkartarak oturağa oturmasını sağlamak. Bu aşamalarda korkuları varsa, oturağa oturmak istemiyorsa, kesinlikle onu zorlamamak, hazır olduğu zaman oturmasını beklemek,

• Bu dönemde çocuğa bol, kolay çıkartılabilen giysiler giydirmek,

• Çocuk oturaktayken çocuğu yalnız bırakmamak, çocuğun hoşuna giden masallar anlatıp, kitap okuyarak çocuğun kaygılarını azaltmaya
çalışmak; çocuk gündüz düzenli olarak kuru kalıyorsa, evin içinde bezsiz alt çamaşırlarıyla dolaşmasına izin vermek,

• Çocuğu, çişi geldiğinde oturağı kullanması konusunda cesaretlendirmek,

• Çocuğu, düzenli olarak yatağa girmeden önce tuvalete götürmek ve oturağı yatağın yanına-yakınına koymak, çocuğun oturağa kolay
ulaşmasını sağlamak. Çocuklar yeni becerileri küçük adımlarla öğrenirler. Ödüllendirmek için sonucu (tuvalete yapmayı) beklemek( Pantolonunu indirebildiği için teşekkür edip ödüllendirmek, mesela sarılıp öpmek vb).

• Tuvalet alışkanlığı kazandırmak ilgi ve zaman gerektirdiği için, anne ve babanın sabırlı olabilmelerı çok önemlidir.

• Her çocuk tuvalet eğitimi sürecinde ara sıra altına kaçırabilir. Kaslarını kullanmayı öğrenirken kaçırmalar olağandır ve biraz zaman
alabilir. Bu durumda çocuğa kızımamak, onu ayıplamamak ve cezalandırmamak gerekir.

• Tuvalet eğitiminin her aşamasında çocukla konuşmak, çocuğu cesaretlendirmek önemlidir.

Tuvalet eğitiminin tamamlanması çocuktan çocuğa değişmektedir. Tuvalet eğitimi sürecinde geri dönüşler yaşanabilir. Geri dönüşlerde eğitime
bir süre ara verilmelidir. Başarısızlık hissine kapılıp panik olunmamalıdır. Tuvalet eğitimi için tüm dikkatinizi ona verebileceğiniz bir zamanı seçin. Hafta sonu ya da tatil zamanı, tuvalet eğitimine başlamak için uygun bir zamandır. Tuvalet eğitiminin başka değişikliklerle (kardeşin doğumu ya da anaokuluna başlama gibi) Aynı zamana denk gelmemesine özen göstermeye çalışın.

Sonuç olarak; çocukluğun ilk yılları zor bir süreçtir. Bu yıllarda çocuklar gelişen bağımsızlık duygularını keşfederler. Bu bağımsızlık arayışının başkaları tarafından nasıl kabul göreceği ile çocuğun gelişen utanma ve şüphe duyguları arasında hassas bir denge vardır. Bu süreçte “GERİLMEMEK” en can alıcı olan noktadır. Yani tuvalet eğitimindeki anahtar kavram budur. Bunun nedeni, bebeğe en çabuk yansıyan olumsuz duygunun gerginlik hali olmasından kaynaklanmaktadır. Her başarısında onu övmek, memnuniyetinizi bir gülücük veya sarılma, bazen de küçük bir ödülle göstermek onun iç dünyasını aydınlatacak, öz güven tohumlarının ekilmesine yol açacaktır. Ayrıca, takdir edilen davranışlar yinelenir! Arada olabilecek kazaları hoş görün ve başarısızlıklarında onları cezalandırmayın! Bu sadece, işleri zorlaştırır ve çocuğuzu üzer.

Belki de çocuğunuz henüz bu eğitime hazır değildir, Bu durumda biraz daha sabretmeli ve çocuğunuzun hem fiziksel, hem zihinsel, hem de
duygusal açıdan hazır olmasını beklemek durumundasınız. Bilinmelidir ki çocukların çoğu, tuvalet eğitimiyle ilgili olarak az ya da çok sorun yaşar ve yaşatırlar. Eğer bir sağlık sorunu söz konusu değilse sabırlı, ilgili ve sevecen bir yaklaşımla tüm sorunlar halledilebilir. Acele edilmemelidir, er veya geç bu işin olacağını bilen bir yaklaşım ebeveynlerin hüsrana uğramalarını engelleyeceği gibi çocuğun özgüvenini de destekler. Tuvalet eğitimine başlamada hazır oluş çok önemlidir. Çocukların öğrenmeye hazır olmaları için önce belli bir yaşa ve olgunluğa ulaşmaları gerekmektedir. Çocuklar; sağlıklı oldukları sürece, iyi beslendiklerinde ve kendilerine düzeyleri üzerinde başarı göstermeleri için baskı yapılmadıkça öğrenmeye hazırdırlar. Ancak çoğu zaman hazır olmadan çok önce büyümeye zorlanırlar. Anne babalara ve çocuğun öz bakımını veren kişilere verilebilecek öneri şudur ki; lütfen bu süreçte onu yaşıtı diğer çocuklarla karşılaştırmadan, çocuğunuzun kendine özgü gelişim basamaklarındaki bireysel düzeyini ve hızını baz alarak ilerleyin ve çocuklarınız tarafından gönderilen ipuçlarını dikkate alıp bu ipuçlarını değerlendirmeye çalışın.

Uzm. Psikolog N. Dilek Yılmaz

Uzman Profili